:..:..:ئـــه‌ره‌دنـــــــا ژوری:..:..:

::::::: بخێربێن بۆ مالپه‌رێ ئه‌ره‌دنا ژۆری :::::::

ئەرەدنا ژێرى - مسيحى -

	شەهیدێن گوندێ
	ژیان و خەبات

ئەرەدنا ژێرى

نێزیکترین گوند بو ئەرەدنا ژورى ئەرەدنا ژێرى یە مەسیحى تێدا دژین . وژ سێ ئیجاخێن سەرەکى پێک د هێن ز ئیجاخا ( نیسانى ) کو ژتیارێ هاتینە و ل ئەرەدنا ئاکنجى بوینە. ئیجاخا ( قەشەى – مار یاقو ) ئەوژى ژ قەسرانێ هاتینە ئەرەدنا ئیجاخا ( یوخەنە – ئوخنە ) کو ئەوژى ژ ئاتوشێ هاتینە ، ول ئەرەدنا ئاکنجى بوینە . زێدەبارى چەند بنەمالێت بچیک .) هەلبەت دیروکا هاتنا ڤان بنەمالا بو ئەرەدنا نە هاتیە زانین ، دبیت ل سەر دەمێ بزاڤێن تیارێ و میرگەها هەکارىیا هات بن . وەکى هاتنا مەسیحێن گەلەک گوندێت دى ل دەڤەرێ بو نمونە (سەرسنکێ وبادەرەشکێوبیباڤا وئینشکێ و بێبادێ ...هتد ) کو پرانىیا وان ژ کوردستانا باکور هاتینە و ژ هوزێن تیارى و بازىنە . دیسان نە هاتیە زانین دیروکا ئاڤا کرنا ئەرەدنا ژێرى . دبیت ب زڤریت بو دیروکا ئاڤاکرنا دێرێ ئە وا ل ئەرەدنا هاتیە ئاڤاکرن ، ل سالا 319ز ، وەکى کو هاتیە نڤێسین ل سەر دەرێ دێرێ .

( ل سالا 1885ز، ئەرەدنا ژێرى نێزیکى (30 ) مالا لێ بون ل هەمى دەڤەرێ خەلکى قەستا ئەرەدنا دکر بو هێرانا ئاهێن خارنێ وەکى ( ساڤارى و دانهێرکى و ئارى و ... هتد) .و هەر دکڤندا چوار ئاشێن ئاڤێ ل ئەرەدنا هەبون، ودیسان ل سالێن 1940- 1950 ئاشەکێ ماکینێ کو ب گازێ کار دکر ئینابو ئەرەدنا و مەلاکێ کورێ عسمانى کار ل سەر دکر ودیسان ل سەر دەمێ سلتان حسین بەگێ خانەک ل ئەرەدنا هاتبو چێکرن ئەوێ ل سالا 984ک- 1581ز، ئەمرێ خودێ کرى ل سا لا 1930 ز ، ریکا ترومبێلێ گەهشتیە ئەرەدنا ژێرى ئەڤێ رێکێ ژى پتر گرنگى دایە هەردوو ئەرەدنا ، چونکە گوندێن بەرواریا متایێ خویێ هشک و تەر د ئینا سەر رێکا ئەرەدنا ول وێرێ د هاتە ڤەگەهاستن بو میسل

پەیوەندیەکا موکم ل ناڤبەرا هەردوو گوندان دا هەبو و ئەڤ پەیوەندى یە ل سەر دەمێ رێبەرێ ئێجاخا ئوخنە ى – یوخنا ( پەتروس )ى موکم تر لێ هات *. خەلکێ هەردو گوندان، د هەمى تشتەکى دا هەڤپشک بوینە و ل هەوارا ئێک چوینە و هەڤپشک بون د خوشى ونەخوشى یا دا وبەرژە وەندێن وان پێکڤە د گریداى بون چ جوداهى ل ناڤبەرا خەلکێ هەردوو گوندان دا نەبونە و ئەرەدنى ژورى چەندین جارا ل هەوارا ئەرەدنى ژێرى یا چوینە و تالانێن وان ژ قاچاغچى یا ستاندى نە""

گوندێ ئیسفکا

	شەهیدێن گوندێ
	ژیان و خەبات

جوگرافى و سنورێن گوندى:- گوندێ ئیسفکا دکەڤیتە پارێزگەها دهوکێ و قەزا ئامێدیێ و ل سەر سنورێ ناحیا سەسنکێ. گوندێ ئیسفکا دکەڤیتە باکورێ کومەلگەها قەدشێ ول بن چیایێ مەتینى و نێزیکى 1 – 1،5 کم ژ کومەلگەها قەدشێ دویرە . و ژ لایێ رۆژهەلاتى ڤە سنورێن گوندى دگەهنە سنورێن گوندێ بوتیا گوندێ دێرینتە.وجادا گشتى و بەرێ کەر وژلایێ رۆژ ئاڤاڤە سنورێ گوندى دگەهنە سنورێ گوندێ ئینشکێ . وژلایێ باکور ڤە چیایێ مەتینا یە و سەر دکەڤیتە ئاڤرێژا هنداڤ بەروارى بالا و گوندێ شێلازا . :-ا
وژلایێ باشورى ڤە سنورێن وێ دگەهنە سەر نهالا ێبنەى و کومەلگەها قەدشێ وریکا کاروانیا و نهالا متنا وتا دگەهیتە ئینشکێ . رێکێن سەرەکى یێن دچنە گوندى و ژێ دەردکەڤن :_ 1- رێکا سەرەکى ژ ناف بەروارى بالا بۆ دەڤەرا ێبنەى کە دگەلیێ ئیسفکارا هاتن وچونەکا بەردەوام هەبویە وتا نوکە ژى هەر ئەو رێک دهێتە بکارئینان ژ قەدشێ بۆ ناڤ بەرواریا و بەروڤاژى . 2- رێکا پاش کێرى بۆ گەرێ 3- رێکا سەرێ جەلکێ 4- رێکا گەرا بەرى 5- رێکا بیدەرا پنکا 6- رێکا بن لاتێ بۆ دێرینتە 7- رێکاباگیلێ بۆ چیایێ مەتینا کو دبێژنێ ژێهەلیێ هێسترا 8- رێکا خرا جەمى وزێدەبارى چەند پەیا رێکەکێن دى . رامانا ناڤێ گوندێ ئیسفکا:- رامانا ناڤێ گوندێ ئیسفکا ژ ناڤێ مرۆڤەکى هاتیە ئەوژى (ئیسف ) بویە و تا نوکە ژى هەر بنەمالەک ل گوندێ ئیسفکا هەیە دهێنە نیاسین ب مالا ئیسفا ، و دبیت ل دەست پێکێ وان گوند ئاڤا کربیت و هەر ب وى هاتیە ناڤکرن . بنەمال وئیجاخێن گوندێ ئیسفکا گوندێ ئیسفکا گوندەکێ بوشە و چەندین بنەمال و ئیجاخ هەر دکەڤندا تێدا ژیاینە و بنەمالێن گوندى ژى نە خوجهێن گوندێ نە بەلکو هەر بنەمالەکێ ژ جهەکى هاتیە و قەستا وى گوندى کریە و لێ ئاکنجى بویە و هەمى ب براینى پێکڤە ژیاینە ، و ئەو بنەمالێن ئاکنجى بوین ل گوندێ ئیسفکا ئەڤەنە : 1- بنەمالا ئیسفا:کو دبێژن ژناڤ زێباریا ژ گوندێ نەپاخیێ هاتینە 2- بنەمالا داودا : ژناڤ مزیرى ژوریا هاتینە 3- بنەمالا مستەفاى : مزیرى ژوریا هاتینە 4- بنەمالا مەحمیدا : ژ ناڤ نێروە ورێکان هاتینەو ژ گوندێ سپێرى نە 5- بنەمالا هاجا : کوچەرن 6- بنەمالا داخوازا : کوچەرن 7- بنەمالا حەز باێا :نەهاتیە زانین ژ کیرێ هاتینە 8- بنەمالا ئوما : مزیرى ژورینە و ئێک ژ کەڤنترین بنەمالە ل گوندێ وچەپەرەک بناڤێ وان هاتیە ناڤکرن دبێژن چەپەرێ ( شێرێ ئوما ). 9- بنەمالا حەجى محەمدى : ژ گوندێ بەنانێ هاتینە 10- بنەمالا ئیسفێ زەبێ : نەهاتیە زانین ژ کیرێ هاتینە ئەڤ هەمى بنەمالە ل گوندێ ئیسفکا پێکڤە دژین ببرانى و هیچ جارەکێ خویندارى د ناڤ ڤى گوندى دا چێنە بویە و ل هەمى دەما ئێکگرتنەک دناڤ ڤان بنەمالا و ئیجاخا دا هەبویە . دیروکا گوندى و گوند خراپ کرن : گوندێ ئیسفکا دهێتە هژمارتن ئێک ژکەڤنترین گوندێن دەڤەرا بادینان و ژبۆ سەلماندنا ڤێ چەندێ چەندین شینوار و پاشماوێن دەست کرد ل ڤى گوندى هەنە کو پاشى دێ ل سەر ئاخڤین هەمى وێ چەندێ رادگەهینن کو ژیانێ هەر زوى و ل سەر دەمێن کەڤن خۆ گەهاندیە ڤێ گوندى و ژیان لێ بەردەوام بویە . 1- گوندێ ئیسفکا ل سالا1962 ز ، بۆ جارا ئێکێ دکەڤیتە بەر هێرەشا حکومەتا بەعس وحکومەتا عەبدالکریم قاسمى ل سەر دەستێ وان گوند وەکو هزارەها گوندێن دیێن دەڤەرێ دهێتە خراپ کرن ، لێ پشتى هینگى و جارەکا دى گوند ژلایێ خەلکێ گوندێ ڤە هاتە ئاڤاکرن ڤە. 2- جارا دووێ ل سالا 1964ز ، و ل سەر دەستێ حکومەتا عەبدالسلام عارفى گوند هاتە خرابکرن . 3- جارا سێ ، ل سالا1987ز ، ل هەیڤا هەشت ل سەر دەستێ رژێما بەعس گوند هاتە خراب کرن وتا نوکە نەهاتیە ئاڤاکرن . شینوار و پاشماوە گەلەک شینوار و پاشماوە ل گوندى و دەروبەرێن گوندێ ئیسفکا ماینە چ ل چیایى بن یان ژى ل گوندى و دەو روبەرا و هەمى تا نوکە دنافکرینە و ئەڤەژى هەمى کەڤناتیا گوندى دیار دکەن و شینوارێ هەرە دێرین یێ کو تا نوکە هندەک ژێ مایە ئاڤا مزگەفتا گوندى یە و دیسان چەندین شینوارێن دى ژى هەنە مینا ( خانیێ پاشاى کو دکەڤیتە سەرێ گەلیێ ئیسفکا ، وچەپەرێ پاشاى ، و کلوخێ دێرێ ل باگیلێ و خێریزا پاشاى و بەرێ خزینێ ل رۆژ هەلاتێ گوندى ، و مغبەرا غەریبا و رەزێ عەرەبى ل رۆژ ئاڤایێ گوندى. و هەر وەسا ئاخا ئاسنى ژى ل ئاخا گوندێ ئیسفکا هەیە شکەفت و ناوسک چەندین شکەفت و ناوسک ل دەوروبەرێن گوندى هەنە و هەر دکەڤندا هاتینە ب کار ئینان ژ لایێ خەلکێ گوندێ ڤە و مفایەکێ ئێکجار مەزن ژێ هاتیە دیتن چ هاتینە بکار ئینان بۆ ڤەحەواندنا تەرش و کەوالى یان ژى بۆ ئالف و گیایى ، و دیسان مفایەکێ مەزنتر ژێ هاتیە دیتن ل دەمێن شورەشێ و بوینە پەناگەه و خەلکێ گوندى ل دەمێ چ هێرەشێن فرۆکا یان ژى یێن توپا رەڤینە د وان شکەفتاڤە و خۆ پاراستیە ، و وان شکەفت وناوسکا هەر ئێکێ ناڤێ خۆیێ تایبەت هەیە . شکەفتێن دکەڤنە رۆژ هەلاتێ گەلیێ ئیسفکا ( شکەفتا عیسێ و شکەفتا ئوما و شکەفتا چەپا باهیڤا و شکەفتا دەرتەنگێ . شکەفتێن دکەڤنە رۆژ ئاڤایێ گەلیى ، شکەفتا ێور و شکەفتا پشت ستین و شکەفتا ئوسێ و شکەفتا سمائیلى و شکەفتا مامێ عەلى و شکەفتامەلاى و شکەفتا مام هەسن و شکەفتا خوارى . وشکەفتا خان ئاڤدەل دکەڤیتە سەرێ چیایێ مەتینا . ژێدەرێن ئاڤا گوندێ ئیسفکا چەندین کانى ل ناڤا گوندى و دەوروبەرێن گوندى هەنە بوینە هاریکار کو ژیان ل ڤى گوندى یا بەردەوام بیت و هندەک فێقى و زەرزەوات ل بەر هاتینە کرنا مینا (برنجى و تویتنێ و کولند و سلک وشێلم سیف و حلیک ....هتد ) وکانى ژى ئەڤێن ل خوارێنە : کانیا سەرەکى یا گوندى ژ سەراڤا گەلیێ ئیسفکا دهێت ، و کانیا پەسارى و کانیا ل نیڤا گەلى و کانیا درەوین و برکا قەسیلێ و برکا هافرى و کانیا سێفکێ ، وکانى ێارکێ و کانى سنجێ ، و هەر وەسا سێ بیرێن ئاڤێ ل ئاخا گوندێ ئیسفکا هاتینە کولان و ئاڤا وان بیرا بۆ کومەلگەها قەدشێ ئینایە و دیسان ئاڤا بیرەکێ ژى بۆ گوندێ بێناتا بریە . رولێ کوڕێن گوندى د شورەشاندا : خەلکێ گوندێ ئیسفکا بەشداریەکا بەرچاڤ د شورەشا ئەیلولێ و گولانێ و سەرهلدانێ دا کریە ،ول سالا1959 ز ، خەلکێ گوندى هاتیە رێکخستن بۆ ناف رێزێن پارتى دیمکراتى کوردستان ، و هەر ل دەست پێکا شورەشا ئەیلولێ گوندێ وان کەفتیە بەر هەوا خراب کرن و کاڤل کرنێ و ل سالا 1962 گوند ل سەر دەستێ حکومەتێ هاتیە خراب کرن و خەلکێ گوندى دەربە دەر بویە ، لێ ئەڤێ پتر خەلکێ گوندى هاندایە کو پتر رژد ببن ل سەر شورەشێ و خەباتێ و لەوما بۆ جارا دوى وسێ گوندێ وان هاتیە خراب وکاڤل کرن ،وتانوکە ژى گوندێ ئیسفکا هەر کاڤلە و نەهاتیە ئاڤاکرن . ژدەست پێکا شورەشا ئەیلولێ و تا نوکە پتر ژ ( 17 ) حەڤدە کەسا گیانێ خۆ کریە قوربانى شورەشێ و رێبازا پارتى و بارزانى وگەهشتینە کاروانێ نەمرا و هەر وەسا پتر ژ( 10 ) دەه کەسا بوینە پەک کەفتى و سەقەت بوینە ژپێخەمەتى کورد و کوردستانێ و نوکە ژى ژمارەکا زۆر ژ خەلکێ گوندى پێشمەرگەنە وهەروەسا ژمارەکا زۆر دناڤ رێزی حکومەتێ و حزبێ کار دکەن . چێکرن

ئه‌لبۆم